تخم مرغ یکی از شایعترین مواد غذایی است که در کودکان باعث ایجاد آلرژی میشود. علائم حساسیت به تخم مرغ معمولا از چند دقیقه تا چند ساعت پس از خوردن تخم مرغ یا غذاهایی که حاوی تخم مرغ هستند، آغاز میشود. علائم میتوانند از خفیف تا شدید متغیر باشند و شامل بثورات پوستی، کهیر، گرفتگی بینی، ناراحتی معده و استفراغ شوند.
در موارد نادر، حساسیت به تخم مرغ میتواند سبب واکنشی به نام آنافیلاکسی (Anaphylaxis) در فرد شود که تهدیدکنندهی زندگی خواهد بود. حساسیت به تخم مرغ میتواند از دوران نوزادی شروع شود. بیشتر کودکان تا سن 16 سالگی بر حساسیت خود به تخم مرغ غلبه میکنند.
علائم
علائم حساسیت به تخم مرغ از فردی به فرد دیگر متفاوت هستند. این علائم معمولا مدت کوتاهی پس از خوردن تخم مرغ یا غذایی که با تخم مرغ تهیه شده است، بروز میکنند. علائم حساسیت به تخم مرغ میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- تورم پوست یا برجستگیهای خارشدار پوستی به نام کهیر (شایعترین واکنش ناشی از حساسیت به تخم مرغ)
- گرفتگی یا آبریزش بینی و عطسه (رینیت آلرژیک یا Allergic Rhinitis)
- علائم گوارشی (مانند گرفتگی و درد شکم، ناراحتی معده و استفراغ)
- علائم آسم (مانند سرفه، خس خس سینه، احساس فشار در قفسهی سینه یا تنگی نفس)
آنافیلاکسی
یک واکنش آلرژیک شدید میتواند به یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکندهی زندگی به نام آنافیلاکسی منجر شود. درمان آنافیلاکسی شامل تزریق فوری دارویی به نام اپینفرین (Epinephrine) و سپس مراجعه به اورژانس است. علائم آنافیلاکسی شامل موارد زیر هستند:
- تنگ شدن راههای هوایی (از جمله تورم گلو یا احساس وجود تودهای در گلو که تنفس را دشوار میکند.)
- درد و گرفتگی در ناحیهی معده یا شکم
- افزایش ضربان قلب
- شوک (همراه با افت شدید فشار خون که میتواند باعث سرگیجه یا غش کردن شود.)
افراد باید هرگونه واکنشی را که خود یا فرزندان نسبت به تخم مرغ تجربه میکنند را به پزشک یا متخصص مراقبتهای سلامت اطلاع دهند، اگرچه واکنش خفیف به نظر برسد. واکنش حساسیت به تخم مرغ میتواند در هر بار بروز، متفاوت باشد. بنابراین، حتی اگر واکنش قبلی خفیف بوده باشد، واکنش بعدی میتواند شدیدتر باشد.
اگر شخصی در معرض خطر واکنش شدید باشد، ممکن است پزشک اپینفرین تجویز کند. تزریق اپینفرین در صورت بروز آنافیلاکسی میتواند جان فرد را نجات دهد. این دارو در وسیلهای به نام خودکار تزریقکننده (Autoinjector) قرار دارد و تزریق دارو به خود یا فرد دیگر را ساده میکند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فردی به فاصلهی مدت کوتاهی پس از خوردن تخم مرغ یا غذایی که با تخم مرغ تهیه شده است، دچار علائم شود، باید به پزشک یا متخصص مراقبتهای سلامت مراجعه کند. در صورت امکان، هنگام بروز واکنش آلرژیک باید به پزشک مراجعه گردد.
این کار میتواند به تیم درمان کمک کند تا مشخص نمایند آیا تخم مرغ عامل ایجاد واکنش بوده است یا خیر. اگر فرد علائم آنافیلاکسی را دارد، فورا باید مراقبتهای اورژانسی دریافت کند. اگر پزشک اپینفرین تجویز کرده است، باید از خودکار تزریقکننده استفاده شود.
علل
آلرژیهای غذایی در نتیجهی واکنش سیستم ایمنی ایجاد میشوند. در حساسیت به تخم مرغ، سیستم ایمنی به اشتباه برخی پروتئینهای موجود در تخم مرغ را مضر تشخیص میدهد. هنگامی که بدن فرد با پروتئینهای تخم مرغ تماس پیدا میکند، سلولهای سیستم ایمنی به نام آنتیبادیها (Antibodies) این پروتئینها را شناسایی میکنند.
سپس آنتیبادیها به سیستم ایمنی پیام میدهند تا مواد شیمیایی را آزاد کند که باعث ایجاد علائم آلرژی میشوند. هم زرده و هم سفیدهی تخم مرغ حاوی پروتئینهایی هستند که میتوانند باعث بروز آلرژی شوند اما حساسیت به سفیدهی تخم مرغ شایعتر است. همچنین امکان دارد نوزادانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، در صورتی که والد شیرده تخم مرغ مصرف کند، به پروتئینهای تخم مرغ موجود در شیر مادر واکنش آلرژیک نشان دهند.

عوامل خطر
برخی عوامل میتوانند خطر ابتلای افراد برای حساسیت به تخم مرغ را افزایش دهند:
درماتیت آتوپیک
به این بیماری اگزما نیز گفته میشود. کودکانی که به این نوع بیماری پوستی مبتلا هستند، بسیار بیشتر از کودکانی که بیماری پوستی ندارند، در معرض ابتلا به آلرژی غذایی قرار دارند.
سابقهی خانوادگی
اگر یک یا هر دو والد به برخی بیماریها مبتلا باشند، خطر ابتلا به آلرژی غذایی در فرزند بیشتر خواهد بود. این بیماریها شامل آسم، آلرژی غذایی یا نوع دیگری از آلرژی مانند تب یونجه، کهیر یا اگزما هستند.
سن
حساسیت به تخم مرغ بیشتر در کودکان دیده میشود. با افزایش سن، دستگاه گوارش بالغتر شده و احتمال بروز واکنشهای آلرژیک به مواد غذایی کاهش مییابد.
عوارض
خطرناکترین عارضهی حساسیت به تخم مرغ، واکنش آلرژیک شدید بوده که به تزریق اپینفرین و مراقبتهای اورژانسی نیاز دارد. همان واکنش سیستم ایمنی که باعث حساسیت به تخم مرغ میشود، میتواند سبب ایجاد برخی مشکلات دیگر سلامتی شود. اگر فردی به تخم مرغ حساسیت دارد، ممکن است خطر ابتلا به موارد زیر نیز در این شخص بیشتر باشد:
- آلرژی به سایر مواد غذایی مانند شیر، سویا یا بادام زمینی
- آلرژی به شورهی حیوانات خانگی، ذرات گرد و غبار یا گردهی علفها
- واکنشهای آلرژیک پوستی مانند درماتیت آتوپیک
- آسم، که به نوبهی خود خطر بروز واکنش آلرژیک شدید به تخم مرغ یا سایر مواد غذایی را افزایش میدهد.
پیشگیری
برای کمک به پیشگیری از واکنش آلرژیک، میتوان اقدامات زیر را انجام داد. چنین اقداماتی همچنین میتوانند در صورت بروز واکنش، از شدیدتر شدن آن جلوگیری کنند.
مطالعهی دقیق برچسب مواد غذایی
برخی افراد حتی به مقدار بسیار کمی از تخم مرغ موجود در مواد غذایی واکنش نشان میدهند.
احتیاط هنگام غذا خوردن در خارج از خانه
ممکن است پیشخدمت یا حتی آشپز به طور کامل مطمئن نباشد که یک غذا حاوی پروتئینهای تخم مرغ هست یا خیر.
استفاده از دستبند یا گردنبند هشدار آلرژی
این کار در صورتی که فرد یا فرزند او دچار واکنش شدید شود، میتواند بسیار مهم باشد. ممکن است واکنش شدید سبب شود افراد نتوانند به مراقبان یا سایرین توضیح دهند که چه اتفاقی در حال رخ دادن است.
مطلع کردن مراقبین کودکان و فرزندان از حساسیت آنها به تخم مرغ
باید با پرستار کودک، معلمان، بستگان و سایر افرادی که وظیفهی مراقبت از فرزندان را بر عهده دارند، دربارهی حساسیت آنها به تخم مرغ صحبت شود. در این صورت احتمال این که چنین افرادی به اشتباه محصولات حاوی تخم مرغ را به کودک بدهند، کمتر خواهد بود. باید اطمینان حاصل شود که این افراد میدانند در شرایط اورژانسی چه کاری باید انجام دهند.
عدم مصرف تخم مرغ در صورت شیر دادن به کودکان
اگر نوزادی به تخم مرغ حساسیت داشته باشد، ممکن است به پروتئینهایی که از طریق شیر مادر منتقل میشوند نیز واکنش نشان دهد.
منابع پنهان محصولات حاوی تخم مرغ
حتی اگر روی یک مادهی غذایی عبارت بدون تخم مرغ (Egg-Free) درج شده باشد، ممکن است همچنان حاوی مقداری پروتئین تخم مرغ باشد. اگر افراد از این امر اطمینان ندارند، باید با تولیدکنندهی مادهی غذایی تماس بگیرند. مواد غذایی حاوی تخم مرغ میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- محصولات پخته شده، نان و شیرینیها
- غذاهای سوخاری یا پوشده شده با پودر سوخاری
- کف یا فوم روی برخی قهوهها
- روکشها و پوششهای شیرین روی کیک و شیرینی
- مارشمالو
- مایونز
- پاستاها
- چوب شور
- گوشتهای فرآوری شده، گوشت قالبی و کوفتههای گوشتی
- پودینگها و کاستردها
- سسهای سالاد
برخی اصطلاحات روی برچسب مواد تشکیل دهنده میتوانند نشان دهند که در تهیهی مواد غذایی فرآوری شده از محصولات حاوی تخم مرغ استفاده شده است، از جمله:
- آلبومین
- گلوبولین
- لسیتین
- لیوتین
- لیزوزیم
- ویتلین
- موادی که عنوان آنها با اوو یا اوا شروع میشوند مانند اووگلوبولین یا اوآلبومین
به علاوه افراد باید مراقب باشند تا با تخم مرغ موجود در سایر غذاها یا تخم مرغ باقیمانده روی تختههای برش یا ظروف و ابزار آشپزی تماس پیدا نکنند. این کار به جلوگیری از تماس با تخم مرغ هنگام آمادهسازی غذا در خانه کمک میکند. این اقدام ایمنی زمانی که فردی در خانهی دیگران غذا میخورد و آنها ممکن است از خطر حساسیت او آگاه نباشند نیز اهمیت دارد.
واکسیناسیون و حساسیت به تخم مرغ
برخی واکسنها برای پیشگیری از بیماریها حاوی پروتئینهای تخم مرغ هستند. در برخی افراد، این واکسنها ممکن است خطر ایجاد واکنش آلرژیک را به همراه داشته باشند.
واکسنهای سرخک، اوریون و سرخچه (MMR)
واکسنهای MMR معمولا برای کودکان با حساسیت به تخم مرغ بیخطر هستند؛ حتی اگر برای تولید آنها از تخم مرغ استفاده شده باشد.
واکسنهای آنفولانزا
واکسنهای آنفولانزا (Influenza) یا فلو گاهی حاوی مقادیر کمی از پروتئین تخم مرغ هستند. با این حال، دو نوع واکسن آنفولانزا که فاقد پروتئینها هستند، برای استفاده در بزرگسالان 18 سال یا بالاتر تایید شدهاند. حتی واکسنهایی که حاوی پروتئینهای تخم مرغ هستند نیز میتوانند با حفظ ایمنی برای بیشتر افراد با حساسیت به تخم مرغ تزریق شوند. اگر فردی سابقهی واکنش به تخم مرغ را دارد، پیش از دریافت واکسن آنفولانزا باید پزشک یا متخصص مراقبتهای سلامت را در جریان قرار دهد.
واکسن تب زرد
واکسن تب زرد میتواند در برخی افراد با حساسیت به تخم مرغ سبب واکنش آلرژیک شود. این واکسن به مسافرانی تزریق میشود که وارد کشورهایی خواهند شد که در آنها خطر ابتلا به تب زرد وجود دارد. این واکسن معمولا برای افراد با حساسیت به تخم مرغ توصیه نمیشود. با این حال، گاهی ممکن است پس از بررسی واکنش فرد به واکسن، تزریق آن تحت نظارت پزشک یا متخصص مراقبتهای سلامت انجام پذیرد.
سایر واکسنها
دیگر واکسنها معمولا برای افراد دارای حساسیت به تخم مرغ خطرناک نیستند. با این حال، برای اطمینان بیشتر میتوان با پزشک یا متخصص مراقبتهای سلامت مشورت کرد. ممکن است پزشک در رابطه با یک واکسن خاص نگرانی داشته باشد. در این صورت ممکن است لازم باشد آزمایشی صورت گیرد تا مشخص شود آیا احتمال دارد چنین واکسنی سبب ایجاد واکنش در فرد شود یا خیر.

شناخت زمینههای آلرژی؛ گامی برای مراقبت آگاهانهتر
حساسیتهای غذایی میتوانند با علائم مختلفی از مشکلات پوستی و گوارشی گرفته تا علائم تنفسی در ارتباط بوده و در موارد شدید با واکنشهای جدی مانند آنافیلاکسی همراه باشند. همانطور که در این مطلب اشاره شد، سابقهی خانوادگی و برخی عوامل فردی نیز میتوانند در افزایش احتمال بروز آلرژی نقش داشته باشند.
به همین دلیل، شناخت بهتر وضعیت و زمینههای مرتبط با آلرژی میتوانند در شناسایی زودهنگام علائم و انتخاب مسیر مناسب برای بررسی و مراقبت اهمیت داشته باشند. در مرکز خدمات ژنتیک حنیفا، گزارش ژنتیک آلرژی با هدف بررسی عوامل مرتبط با حساسیت ارائه میشود.
این اطلاعات میتوانند در کنار سابقهی خانوادگی، علائم فرد، عوامل محیطی و نظر پزشک یا متخصص آلرژی، به شناخت بهتر زمینههای مرتبط با آلرژی و اتخاذ تصمیمهای آگاهانهتر برای مراقبت از سلامت کمک کنند. باید توجه داشت که وجود یک زمینه یا عامل ژنتیکی به تنهایی به معنای ابتلای قطعی به آلرژی یا حساسیت به یک مادهی غذایی خاص نیست زیرا بروز آلرژی حاصل تعامل عوامل ژنتیکی و محیطی است.
بنابراین نتایج گزارش ژنتیک آلرژی حنیفا میتواند به عنوان یکی از ابزارهای پیشآگاهی و شناخت زمینههای فردی در کنار ارزیابیهای پزشکی مورد استفاده قرار گیرد.