آرتریت روماتوئید یک بیماری مداوم و و طولانیمدت است که باعث درد، تورم و تحریک یا همان التهاب در مفاصل میشود اما این بیماری میتواند به بخشهای دیگری از بدن نیز آسیب برساند. این بخشها ممکن است شامل پوست، چشمها، ریهها، قلب و عروق خونی باشند.
آرتریت روماتوئید زمانی ایجاد میشود که سیستم ایمنی بدن اشتباها به بافتهای خودی حمله کند. به این وضعیت بیماری خودایمنی گفته میشود. آرتریت روماتوئید با استئوآرتریت (آرتروز) که بیماری شایعتری است، تفاوت دارد. برخی افراد ممکن است هر دو بیماری را داشته باشند.
استئوآرتریت در اثر استفادهی بیش از حد مفاصل باعث آسیب رسیدن به آنها میشود. در مقابل، آرتریت روماتوئید پوشش مفاصل را تحت تاثیر قرار میدهد و سبب از بین رفتن استخوان زیر آن میگردد. این فرآیند موجب تورم دردناکی خواهد شد که میتواند به مرور زمان باعث تغییر شکل مفاصل یا دفورمیتی شود.
التهاب ناشی از آرتریت روماتوئید میتواند به سایر بخشهای بدن نیز آسیب برساند. داروهای جدید، گزینههای درمانی را به میزان زیادی بهبود بخشیدهاند. با این حال، آرتریت روماتوئید همچنان میتواند باعث آسیب طولانیمدت شود و خطر ابتلا به بیماری قلبی را افزایش دهد.
علائم
علائم آرتریت روماتوئید ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مفاصل دردناک، گرم و متورم
- خشکی مفاصل (معمولا صبحها و پس از دورههایی از استراحت شدیدتر بوده و میتواند 45 دقیقه یا بیشتر ادامه داشته باشد.)
- خستگی، تب و بیاشتهایی
آرتریت روماتوئید ممکن است در ابتدا فقط چند مفصل را درگیر کند. در بیشتر موارد، این مفاصل شامل مفاصل کوچک دستها و پاها هستند. با پیشرفت بیماری، علائم ممکن است به مفاصل بیشتری گسترش پیدا کنند. این مفاصل اغلب شامل مچ دست، آرنج، لگن، زانو و مچ پا هستند. بیشتر اوقات، این شرایطمفاصل مشابهی را در هر دو طرف بدن تحت تاثیر قرار میدهند.
بسیاری از افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید، علاوه بر مفاصل علائمی را نیز در بخشهای دیگری از بدن تجربه میکنند.بخشهایی که ممکن است تحت تاثیر قرار گیرند عبارتند از:
- پوست
- چشمها
- ریهها
- قلب
- بافت عصبی
- خون
شدت علائم آرتریت روماتوئید ممکن است متفاوت باشد. علائم ممکن است ظاهر شوند و از بین بروند. دورههایی که بیماری فعالتر شده و علائم شدت میگیرند، شعلهور شدن بیماری (Flare) نامیده میشوند و پس از دورههایی رخ میدهند که تورم و درد کمتر است یا اصلا وجود ندارد. به این دوره بهبودی (Remission) گفته میشود.
با گذشت زمان، آرتریت روماتوئید میتواند باعث تغییر شکل مفاصل و جابهجایی آنها از محل طبیعی خود شود. در نتیجه، استفاده از مفاصل برای انجام فعالیتهای روزمره در خانه یا محل کار میتواند دشوار گردد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فردی درد و تورم مداومی در مفاصل دارد که پس از چند هفته بهتر نمیشود، باید با پزشک یا متخصص مراقبتهای سلامت خود وقت ملاقات بگیرد.
علل
متخصصان علت دقیق آرتریت روماتوئید را نمیدانند اما این بیماری وضعیتی است که در آن سیستم ایمنی اشتباها به بافت سالم مفاصل حمله میکند و به همین دلیل، یک بیماری خودایمنی محسوب میشود. احتمالا علت آرتریت روماتوئید ترکیبی از تغییرات ژنتیکی و عوامل خارج بدن که عوامل محیطی نامیده میشوند، هستند. هورمونها نیز ممکن است در این زمینه نقش داشته باشند. ابتلا به عفونت با برخی ویروسها نیز ممکن است در افرادی که از نظر ژنتیکی آمادگی بیشتری برای ابتلا دارند، آغازگر آرتریت روماتوئید باشد.

عوامل خطر
عوامل که ممکن است خطر ابتلا به آرتریت روماتوئید را افزایش دهند عبارتند از:
جنسیت
زنان، در مقایسه با مردان بیشتر در معرض ابتلا به آرتریت روماتوئید قرار دارند.
سن
آرتریت روماتوئید میتواند در هر سنی رخ دهد اما اغلب در میانسالی آغاز میشود. کودکان و نوجوانان کم سن نیز ممکن است به بیماری مرتبطی با نام آرتریت ایدیوپاتیک جوانان (Juvenile Idiopathic Arthritis) مبتلا شوند.
سابقهی خانوادگی
داشتن یکی از اعضای خانواده که مبتلا به آرتریت روماتوئید یا سایر بیماریهای خودایمنی باشد، ممکن است خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهد.
سیگار کشیدن
سیگار کشیدن در طول زمان، خطر ابتلا به آرتریت روماتوئید را افزایش میدهد. همچنین به نظر میرسد سیگار کشیدن در افرادی که به مصرف سیگار ادامه میدهند، بیماری را شدیدتر میکند.
عفونت لثه
یک عفونت شدید لثه که به عنوان بیماری پریودنتال (Periodontal Disease) شناخته میشود، میتواند به بافت نرم اطراف دندانها آسیب برساند و خطر ابتلا به آرتریت روماتوئید را افزایش دهد.
اضافه وزن
به نظر میرسد افرادی که اضافه وزن دارند تا حدودی بیشتر در معرض خطر ابتلا به آرتریت روماتوئید قرار دارند.

عوارض
آرتریت روماتوئید خطر ابتلا به موارد زیر را افزایش میدهد:
پوکی استخوان
آرتریت روماتوئید و برخی از داروهایی که برای درمان آن استفاده میشوند، میتوانند خطر ابتلا به پوکی استخوان را افزایش دهند. این بیماری سبب ضعیف شدن استخوانها شده و احتمال شکستگی آنها را بیشتر میکند.
ندولهای روماتوئیدی
این برجستگیهای سفت بافتی، اغلب در اطراف نقاطی از بدن مانند آرنجها که تحت فشار قرار میگیرند، ایجاد میشوند اما ندولها میتوانند در هر نقطهای از بدن از جمله قلب و ریهها نیز تشکیل شوند.
خشکی چشم و دهان
افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید بسیار بیشتر در معرض ابتلا به بیماری قرار دارند که میزان رطوبت چشمها و دهان را کاهش میدهد. به این بیماری سندرم شوگرن ثانویه (Secondary Sjogren Syndrome) گفته میشود.
عفونتها
آرتریت روماتوئید و بسیاری از داروهایی که برای درمان آن استفاده میشوند، میتوانند سیستم ایمنی بدن را تضعیف کنند. این مسئله میتواند باعث افزایش عفونتها شود. واکسیناسیون میتواند به پیشگیری از عفونتهایی مانند آنفولانزا، ذاتالریه، زونا و کووید-19 کمک کند.
سندرم تونل کارپال
اگر آرتریت روماتوئید، مچ دست را تحت تاثیر قرار دهد، تورم میتواند به عصب دست و انگشتان فشار وارد کند.
مشکلات قلبی
آرتریت روماتوئید میتواند خطر سفت و مسدود شدن شریانها را افزایش دهد. همچنین ممکن است سبب بالا رفتن خطر تورم و تحریک یا همان التهاب در کیسهی اطراف قلب شود.
بیماری ریوی
افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید بیشتر در معرض التهاب بافتهای ریه قرار دارند. این وضعیت میتواند باعث ایجاد زخم در ریهها شود و به تنگی نفس منجر گردد که این امر به مرور زمان تشدید خواهد شد.
لنفوم
آرتریت روماتوئید خطر ابتلا به گروهی از سرطانهای خون را که در سیستم لنفاوی ایجاد میشوند، افزایش میدهد. به این گروه از سرطانها لنفوم (Lymphoma) گفته میشود. افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید ممکن است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به برخی سرطانهای دیگر نیز قرار داشته باشند.
نقش ژنتیک در شناخت زمینهی بیماریهای خودایمنی و سلامت استخوان
همان طور که در این مطلب اشاره شد، آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی است که در ایجاد آن ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی نقش دارند و داشتن سابقهی خانوادگی ابتلا به آرتریت روماتوئید یا سایر بیماریهای خودایمنی نیز میتواند با افزایش خطر ابتلا همراه باشد.
از سوی دیگر، این بیماری و برخی از عوارض و داروهای مرتبط با آن میتوانند بر سلامت استخوانها تاثیر بگذارند و خطر ابتلا به پوکی استخوان و شکستگی را افزایش دهند. در گزارش سلامت حنیفا نیز بررسی برخی زمینههای ژنتیکی مرتبط با بیماریهای خودایمنی و همچنین سلامت و بیماریهای مرتبط با استخوان، میتواند به شناخت بهتر استعدادهای ژنتیکی فرد کمک کند.
این اطلاعات در کنار سابقهی خانوادگی، سبک زندگی، تغذیه، فعالیت بدنی و سایر عوامل محیطی میتوانند دید کاملتری نسبت به وضعیت سلامت فرد ایجاد کنند و به توجه آگاهانهتر به عوامل قابل کنترل یاری رسانند. البته وجود یک زمینه یا تغییر ژنتیکی به معنای ابتلای قطعی به یک بیماری نیست و نتایج ژنتیکی باید در کنار سایر عوامل و در صورت نیاز به نظر پزشک یا متخصص تفسیر شوند.