هشدار کارشناسان: خواب بیکیفیت و فعال شدن چرخهی معیوب در مغز
تصور کنید شبی بد و ناآرام را پشت سر گذاشتهاید. شاید خیلی دیر به رختخواب رفتهاید، مجبور بودهاید زود بیدار شوید یا با وجود خوابی که ظاهرا باید یک خواب کامل میبود، همچنان هنگام بیدار شدن احساس خستگی داشتهاید.
در طول باقی روز، احساس گیجی و عدم تمرکز دارید. چیزهایی که معمولا سرگرمکننده یا هیجانانگیز هستند، دیگر به همان میزان برای شما لذتبخش نیست. انرژی برای ورزش کردن ندارید، در نتیجه از آن اجتناب میکنید.
انگیزهای برای دیدار دوستان خود ندارید و قرارهایی که دارید را لغو میکنید.
شب، زمانی که سعی میکنید بخوابید، روی روز سختی که داشتهاید تمرکز میکنید و نسبت به روز بعد دچار اضطراب میشوید. به جای اینکه خواب آرام و ترمیمکنندهای که به آن نیاز دارید را تجربه کنید، یک شب دیگر هم خواب نامناسبی خواهید داشت.
به این ترتیب، در چرخهای معیوب از خواب نامناسب و خلقوخوی افسرده گرفتار میشوید.
مشکلات خواب و سلامت روان اغلب دستبهدست هم میدهند. مشکلات خواب یکی از علائم اصلی افسردگی هستند.
علاوه بر این، شواهد محکمی وجود دارد که نشان میدهد مشکلات خواب در بروز بسیاری از اختلالات سلامت روان از جمله اسکیزوفرنی و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) نقش دارند.
در عین حال، سلامت روان ما نیز بر کیفیت خواب اثر میگذارد. مسائلی مانند افکار آزاردهنده و ناتوانی در آرام شدن میتوانند خوابیدن یا در خواب ماندن را دشوار کنند و مشکلات خواب را تشدید نمایند.
این مسائل به ویژه در دوران بارداری برجستهتر هستند؛ زمانی که اثرات چرخهای کم خوابی و چالشهای سلامت روان میتوانند پیامدهای زیانباری برای مادران و فرزندان آنها به همراه داشته باشند.
پژوهشگران ارتباط بین خواب و سلامت روان را از دوران بارداری تا بزرگسالی مطالعه میکنند و تاثیرات مشکلات خواب و سلامت روان را از نزدیک و به صورت عینی مورد مشاهده قرار میدهند.
مشکلات خواب و سلامت روان انقدر در هم تنیده شدهاند که تعجبآور نیست هرکدام بتوانند بر روی دیگری اثر منفی داشته باشد. با این حال، همین در هم تنیدگی، درمان آنها را چالشبرانگیزتر میکند.
زیستشناسی خواب و سلامت روان
پژوهشگران و متخصصان پزشکی میدانند که خواب برای عملکرد صحیح بدن و مغز ضروری است.
خواب برای تنظیم ریتمهای شبانهروزی (سیرکادین) اهمیت دارد؛ ریتمهایی که هوشیاری در طول روز و استراحت در شب را بهینه میکنند.
وقتی نور خورشید در عصر کاهش مییابد، مغز هورمون ملاتونین بیشتری تولید میکند و دمای مرکزی بدن پایین میآید تا خواب را تسهیل کند. زمانی که مغز نور خورشید را تشخیص میدهد، تولید ملاتونین کاهش مییابد و دمای بدن افزایش پیدا میکند تا بیداری تقویت شود.
اگرچه روشنایی و تاریکی مهمترین پیامها برای مغز در زمینهی زمان بیداری و خواب هستند، عوامل دیگری مانند استرس، اختلال در روالهای روزانه و تعاملات اجتماعی نیز میتوانند ریتم شبانهروزی را برهم بزنند.
ریتمهای شبانهروزی بر دیگر فرآیندهای زیستی مهم از جمله تولید هورمون استرس یعنی کورتیزول در بدن نیز اثر میگذارند. کورتیزول از یک الگوی روزانه پیروی میکند؛ به طوری که کمی پس از بیدار شدن هنگام صبح در بالاترین سطح قرار دارد و در میانهی شب به پایینترین حد خود میرسد.
اختلال در خواب طبیعی میتواند به دشواری در تنظیم روزانهی سطح کورتیزول منجر شود؛ موضوعی که میتواند پیامدهای منفی برای سلامت روان و توانایی مدیریت موثر استرس داشته باشد.
خواب نقشی محوری در عملکرد صحیح سیستم ایمنی دارد و این موضوع به نوبهی خود بر سلامت روانی و جسمی تاثیر میگذارد.
اختلالات خواب با پاسخهای ایمنی ضعیفتر در برابر ویروسها و سایر چالشهای سیستم ایمنی مرتبط دانسته شدهاند که همین امر سبب میگردد سالم ماندن و بهبود یافتن پس از بیماری دشوارتر شود.
اختلالات خواب همچنین به افزایش التهاب منجر میشوند؛ وضعیتی که در آن پاسخهای طبیعی سیستم ایمنی بیشفعال میشوند. التهاب زیربنای بسیاری از مشکلات سلامت روان و جسم، از جمله افسردگی، بیماریهای قلبی و سرطان است.
چگونه خواب بیکیفیت به تغییرات رفتاری منجر میشود؟
اختلالات مزمن در ریتم طبیعی شبانهروزی بدن (مانند شرایطی که افراد با کار کردن در شیفت شب یا با جابهحایی بین شیفتهای روز و شب با آن روبهرو میشوند) با افزایش خطر افسردگی و اضطراب همراه است.
کار شیفتی نمونهای افراطی از برهم زدن الگوی طبیعی خواب شبانه است. با این حال انواع خفیفتر مشکلات خواب مانند کم خوابی یا بیدار شدن با احساس خستگی، نیز برای سلامت روان مضر هستند.
اختلالات خواب تنظیم هیجانات را دشوارتر میکنند. خواب ناکافی یا بیکیفیت باعث میشود کنار آمدن با عوامل استرسزای روزمره سختتر باشد. این موضوع به دلیل آن است که خواب کافی برای حل مسئلهی موثر، حافظه و تمرکز ضروری است.
ترکیب اختلال در تنظیم هیجانات و کاهش توانایی مدیریت استری، زمینهساز مشکلات جدیتر سلامت روان خواهد بود.
یکی از دلایل اصلی اینکه چرا خواب بد و چالشهای سلامت روان میتوانند تا این حد مشکلساز و درمان ناپذیر شوند، این است که بدون خواب کافی جمع کردن انرژی لازم برای فعالیتهای سالم مانند ورزش و حفظ روابط اجتماعی، دشوار است.
علاوه بر این، زمانی که تصمیمگیری تحت تاثیر خواب بیکیفیت و هیجانات منفی مختل میشود، افراد برای مقابله با استرس، بیشتر به الکل، مواد مخدر و غذاهای ناسالم روی میآورند. این رفتارهای ناسالم نیز به نوبهی خود با اختلال در خواب، چنین چرخهی معیوبی را تقویت مینمایند.
خواب و مشکلات سلامت روان در دوران بارداری
این چرخههای میان خواب بیکیفیت و چالشهای سلامت روان به ویژه در دوران بارداری میتوانند مشکلساز باشند.
علائم شایع در بارداری شامل تهوع، سوزش معده، درد کمر و مفاصل، گرفتگی عضلات، نیاز مکرر به دفع ادرار و انقباضات رحمی است که همگی میتوانند دستیابی به خواب آرام و ترمیمکننده را دشوارتر نمایند.
متاسفانه حدود 76% از زنان باردار گزارش میکنند که در مقطعی از بارداری خود با مشکلات خواب مواجه میشوند؛ در حالی که این رقم در جمعیت عمومی تنها 33% است.
در همین راستا، حدود 1 نفر از هر 5 زن باردار در ایالات متحده با مشکلات سلامت روان مانند اضطراب و افسردگی دستوپنجه نرم میکند.
پژوهشی جدید که در دسامبر سال 2025 منتشر شده، ارتباط میان خواب و سلامت روان را بیش از پیش تایید میکند.
پژوهشگران دریافتند که در دوران بارداری، مشکلات سلامت روان به مرور زمان منجر به افزایش احتمال بروز مشکلات خواب میگردند و در مقابل، مشکلات خواب نیز میتوانند مشکلات سلامت روان را تشدید کنند.
این چرخه همچنین میتواند اثرات منفی بر جنین و کودک پس از تولد داشته باشد.
مشکلات خواب در دوران بارداری (مانند خواب کوتاه، وقفهی تنفسی در خواب (آپنهی خواب) و خواب ناآرام) میتوانند به زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد در نوزادان، منجر شوند.
یک مطالعهی بزرگ که در سال 2021 و کشور سوئد انجام شده نشان داد زنانی که در اوایل بارداری به طور مکرر در شیفت شب کار میکردند یا به سرعت بین کار شبانه و روزانه جابهجا میشدند، سه تا چهار برابر بیشتر در معرض خطر زایمان زودرس بودند.
زایمان زودرس و وزن هنگام تولد با افزایش خطر بیماریهای قلبی-عروقی (هم در مادران و هم در فرزندان آنها) مرتبط است.
مشکلات خواب مادر در دوران بارداری میتواند به بروز مشکلاتی در رشد ابعادی کودک نیز منجر شود. در یک مرور پژوهشی که در سال 2025 منتشر شد، مشخص شد کودکانی که مادران آنها در دوران بارداری مشکلات خواب داشتند، خود نیز بیشتر دچار مشکلات خواب خواهند شد.
این مرور همچنین گزارش داد که فرزندان مادرانی که در دوران بارداری مشکلات خواب داشتهاند، احتمال بیشتری برای ابتلا به چاقی و مشکلات رفتاری در دوران کودکی دارند.
صحبت با پزشک دربارهی نگرانیهای موجود
با توجه به پیامدهای بالقوهی خواب ناکافی برای مادران و فرزندان آنها، باید غربالگری مشکلات خواب به طور استاندارد در ویزیتهای پزشکی صورت گیرد.
اگر به فردی که بارداری است، نزدیک هستید، میتوانید از بپرسید خواب او چه کیفیتی دارد. اگر به مشکلات کداوم خواب یا تغییرات عاطفی و رفتاری اشاره کرد، میتواند سوال کنید که آیا در این رابطه با پزشک خود مشورت کرده است یا خیر.
ممکن است فرد احساس سردرگمی یا فشار داشته باشد و نیاز به حمایت برای صحبت با پزشک یا جستجو در منابع داشته باشد.
اگر خود شما نیز چنین مشکلاتی را تجربه میکنید، میتوانید این موارد را با پزشک در میان بگذارید و برای بهبود خواب درخواست راهنمایی کنید.
اگر با افسردگی یا اضطراب دستوپنجه نرم میکنید، این موضوع را به پزشک خود اطلاع دهید و دربارهی منابع حمایتی سوال کنید. منابعی ویژه برای سلامت روان در دوران بارداری وجود دارند که میتوانند در این زمینه کمککننده باشند.
خواب سالم برای بهبود سلامت روان در دوران بارداری و در تمام مراحل زندگی، یک ضرورت است.
ژنها و خواب آرام!
گزارش ژنتیک خواب حنیفا، با بررسی ژنهای موثر در خواب به شما کمک میکند تا از اختلالات خواب دور شده و خوابی راحت داشته باشید.
تحقیقات علمی معتبر نشان میدهند که خواب از طریق ژنها کنترل می شود.
اگرچه عوامل محیطی میتوانند بر طول مدت و شدت خواب تاثیر بگذارند، با این حال، ویژگیهای خواب در افراد مختلف، از طریق شناسایی ساختارهای ژنتیکی خاص و وجود اختلالات خواب در بین اعضای خانوادهها مشخص میشوند.
گزارش خواب به شما کمک میکند تا با شناخت وضعیت ژنتیکی خواب، این رفتار را بهبود بخشیده و کیفیت آن را افزایش دهید. بدین ترتیب تاثیرات مثبت آن را بر وجوه مختلف سبک زندگی از جمله بهبود مهارتهای شناختی، آمادگی فیزیکی و بدنی، بهبود رفتارهای تغذیهای و کیفیت متابولیسم مشاهده خواهید کرد.
گزارش ژنتیک سلامت روان حنیفا، احتمال ابتلای شما به اختلالات روانی را از لحاظ ژنتیکی بررسی میکند. نتایج این بررسی به شما کمک میکند تا از احتمال ابتلا به اختلالات روان آگاه شده و فشارهای محیطی و سبک زندگیتان را در جهت بهبود کیفیت سلامت روان خود تنظیم کنید.
از سوی دیگر، یک مشکل رایج برای افراد درگیر با اختلالات روان این است که برای پیدا کردن داروی موثر، باید چندین داروی مختلف را امتحان کنند. گزارش ژنتیک سلامت روان با شناخت دقیق ژنهای دخیل در بروز بیماری، میتواند به پزشک جهت تجویز بهترین دارو کمک کرده و به مدیریت سریع و موثر علائم اختلال کمک کند.
بنابراین میتوان اذعان داشت که گزارش ژنتیک سلامت روان حنیفا در غربالگری بهتر و شخصیسازی درمان اختلالات روان نیز موثر خواهد بود.
